40 năm Đổi mới: Vì sao nông nghiệp vẫn là “trụ cột”?
Nông nghiệp được gọi là trụ cột vì đây là ngành “gánh” nhiều nhiệm vụ cùng lúc: tạo việc làm, giữ ổn định xã hội, bảo đảm lương thực, duy trì sinh kế nông thôn, và đóng vai trò nền tảng cho công nghiệp chế biến. Nhìn lại 40 năm Đổi mới, điều dễ thấy nhất là nông nghiệp Việt Nam đã chuyển từ tư duy tự cấp sang tư duy thị trường, từ sản xuất manh mún sang tổ chức theo chuỗi giá trị ở nhiều ngành hàng.
Thông điệp của Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan trước thềm Đại hội XIV đặt nông nghiệp vào đúng vị trí: không phải “vùng trũng” cần cứu trợ, mà là “bệ đỡ” giúp nền kinh tế đứng vững khi gặp sóng gió. Ở góc độ quản trị quốc gia, gọi nông nghiệp là trụ cột cũng đồng nghĩa với việc phải tái đầu tư cho trụ cột đó: nâng chất lượng tăng trưởng, giảm phụ thuộc vào tài nguyên, và tăng năng lực cạnh tranh bằng tri thức.
Điểm đáng bàn là “khơi mở những không gian phát triển mới” không chỉ là mở thêm đất, thêm vùng trồng hay thêm diện tích nuôi. Không gian mới còn nằm ở: giống mới, công nghệ mới, mô hình mới, thị trường mới, và cách liên kết mới giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp – nhà khoa học – nhà quản lý. Nếu vẫn chạy theo sản lượng, nông nghiệp dễ mắc kẹt trong vòng xoáy “được mùa mất giá”.
Kỳ vọng bứt phá bằng khoa học, công nghệ: Cơ hội đang nằm ở đâu?
Kỳ vọng bứt phá bằng khoa học, công nghệ mà lãnh đạo Quốc hội nhấn mạnh là một gợi ý rất thực tế: nông nghiệp muốn tăng thu nhập nhanh hơn, bắt buộc phải tăng năng suất lao động và giá trị gia tăng, thay vì chỉ tăng đầu vào.
Khoa học – công nghệ trong nông nghiệp không phải chuyện xa vời. Nó có thể bắt đầu từ những thứ rất “đời thường”:
- Giống và quy trình canh tác: giống chống chịu tốt hơn, quy trình giảm phân – giảm thuốc, quản lý dịch hại thông minh. Chỉ cần tối ưu đầu vào đã tạo ra biên lợi nhuận rõ rệt cho nông hộ.
- Cơ giới hóa và tự động hóa: giảm lao động thủ công, tăng độ đồng đều chất lượng. Trong nhiều vùng, bài toán không còn là “làm nhiều”, mà là “làm nhanh – làm chuẩn – làm ít người”.
- Công nghệ sau thu hoạch và chế biến: tổn thất sau thu hoạch giảm thì lợi nhuận tăng ngay, đồng thời mở cửa vào phân khúc thị trường cao hơn.
- Số hóa chuỗi cung ứng: truy xuất nguồn gốc, nhật ký điện tử, quản trị vùng nguyên liệu, dự báo cung – cầu. Đây là nền tảng để làm ăn lớn, làm ăn dài.
Điều quan trọng là khoa học – công nghệ không tự chạy vào ruộng. Nó cần “đường dẫn” là cơ chế khuyến khích, vốn đầu tư, dịch vụ nông nghiệp, và đặc biệt là tổ chức sản xuất. Khi nông dân đứng riêng lẻ, rất khó tiếp cận công nghệ vì chi phí cao và rủi ro lớn. Khi đi theo tổ nhóm, hợp tác xã, hoặc liên kết với doanh nghiệp, công nghệ mới có cơ hội “hạ cánh”.
“Không gian phát triển mới” tác động thế nào tới nông dân và doanh nghiệp?
Nếu hiểu đúng, “khơi mở không gian phát triển mới” sẽ tạo ra ba tác động lớn.
Thứ nhất, chuyển trọng tâm từ sản lượng sang giá trị. Nông dân sẽ không còn bị ép phải tăng vụ, tăng phân, tăng thuốc để chạy theo tấn/ha. Thay vào đó là tối ưu chất lượng, tiêu chuẩn, và độ ổn định. Doanh nghiệp hưởng lợi vì vùng nguyên liệu ổn định giúp giảm chi phí kiểm soát, giảm rủi ro trả hàng, tăng khả năng ký hợp đồng dài hạn.
Thứ hai, tăng sức bật cho nông thôn bằng việc làm mới. Khi công nghệ vào nông nghiệp, nông thôn không chỉ có việc “trồng – thu hoạch”. Nó có thêm việc vận hành máy móc, dịch vụ nông nghiệp, logistics lạnh, sơ chế, kiểm nghiệm, thương mại điện tử nông sản. Đây chính là “không gian” mà nhiều địa phương đang thiếu để giữ lao động trẻ.
Thứ ba, thay đổi cách cạnh tranh của nông sản Việt. Trước đây, nhiều ngành hàng cạnh tranh bằng giá. Giai đoạn tới, cạnh tranh phải dựa trên dữ liệu, tiêu chuẩn và khả năng giao hàng đúng cam kết. Ai làm được truy xuất rõ ràng, chất lượng đồng đều, phát thải thấp… người đó có lợi thế. Đây cũng là cách để nông nghiệp Việt Nam đi đường dài, tránh cảnh “được giá một vụ, mất giá ba vụ”.
Khuyến nghị thực tiễn: Làm gì để “bứt phá” đúng nghĩa?
Để biến kỳ vọng thành kết quả, người làm nông và doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng các bước “vừa sức nhưng đúng hướng”.
-
Nông dân: chọn 1–2 thay đổi có tác động lớn nhất
Đừng ôm hết công nghệ cùng lúc. Hãy ưu tiên thứ làm giảm chi phí hoặc tăng giá bán rõ nhất, như: quy trình giảm thuốc, cải thiện phân loại, hoặc tham gia mô hình truy xuất theo nhóm. -
Hợp tác xã: tập trung vào năng lực thương mại và dịch vụ
Hợp tác xã mạnh không chỉ vì có nhiều xã viên, mà vì bán được hàng và tổ chức được dịch vụ đầu vào – đầu ra. Nếu làm được hợp đồng, tiêu chuẩn và lịch mùa vụ, công nghệ sẽ tự tìm đến. -
Doanh nghiệp: đầu tư vùng nguyên liệu theo “đôi bên cùng có lợi”
Muốn có nguồn hàng ổn định, doanh nghiệp cần chia sẻ rủi ro với nông dân: hỗ trợ kỹ thuật, bao tiêu theo tiêu chuẩn, thưởng chất lượng, và minh bạch cách tính giá. Liên kết bền thì chi phí chuỗi giảm, lợi nhuận tăng cho cả hai phía. -
Địa phương: coi khoa học – công nghệ là hạ tầng phát triển
Hạ tầng không chỉ là đường, điện, kênh mương. Hạ tầng mới còn là dữ liệu vùng trồng, trung tâm logistics, kho lạnh, kiểm nghiệm, và đội ngũ khuyến nông kiểu mới. Khi có “hạ tầng mềm”, nông nghiệp mới mở được không gian mới.
Kết luận
Trước thềm Đại hội XIV, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhìn lại 40 năm Đổi mới và khẳng định nông nghiệp là trụ cột—một nhận định phản ánh đúng vai trò bền bỉ của ngành trong ổn định kinh tế – xã hội. Kỳ vọng bứt phá giai đoạn tới nằm ở khoa học, công nghệ và cách tổ chức sản xuất hiện đại, không còn dựa chủ yếu vào mở rộng sản lượng. Nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp càng chủ động chuyển sang làm theo tiêu chuẩn, tăng chế biến và số hóa chuỗi cung ứng, cơ hội tăng thu nhập càng rõ. Vinimex Agri sẽ tiếp tục theo sát các tín hiệu chính sách trước Đại hội XIV để cập nhật kịp thời cho bạn đọc.
