Nắng nóng gay gắt giữa mùa khô, mưa trái mùa xuất hiện bất thường
Ngay sau kỳ nghỉ Tết Nguyên Đán, nhiều khu vực tại TP.HCM và Nam Bộ bước vào đợt nắng nóng kéo dài, nền nhiệt phổ biến 37–39°C, có nơi cao hơn trung bình nhiều năm từ 1–1,5°C. Đáng chú ý, giữa cao điểm nắng nóng lại xuất hiện các cơn mưa trái mùa rải rác, diễn ra không theo quy luật quen thuộc của mùa khô.
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, tháng đầu năm ghi nhận sự xáo trộn rõ rệt của hoàn lưu khí quyển. Nắng đến sớm hơn, gay gắt hơn. Mưa xuất hiện không báo trước, cường độ không lớn nhưng đủ gây ẩm cao, thậm chí ngập cục bộ tại các khu vực trũng thấp.
Thời tiết “lệch nhịp” này khiến nhiều kế hoạch sản xuất, thu hoạch và bảo quản nông sản bị đảo lộn ngay từ những ngày đầu năm.
Nguyên nhân: Biến đổi khí hậu làm thời tiết ngày càng cực đoan
Các chuyên gia khí tượng nhận định, hiện tượng nắng nóng xen mưa trái mùa không còn là cá biệt. Đây là biểu hiện rõ nét của xu hướng thời tiết cực đoan dưới tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu.
Nhiệt độ nền tăng cao làm thay đổi hoạt động của gió mùa, khiến ranh giới giữa mùa khô và mùa mưa trở nên mờ nhạt. Những đợt nắng nóng kéo dài hơn, xen kẽ là các pha nhiễu động gây mưa trái mùa, đặc biệt tại khu vực Nam Bộ – nơi vốn được xem là “ổn định” về quy luật thời tiết.
Điều này đặt ra thách thức lớn cho nông nghiệp, lĩnh vực vốn phụ thuộc nhiều vào tính dự đoán của khí hậu.
Tác động kép đến nông nghiệp: Vừa khô hạn, vừa ẩm ướt
Nắng nóng kéo dài khiến đất nhanh khô, độ ẩm đất giảm mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng của nhiều loại cây trồng, đặc biệt là rau màu ngắn ngày, cây công nghiệp và cây ăn trái giai đoạn ra hoa, đậu quả.
Trong khi đó, mưa trái mùa lại làm tăng độ ẩm không khí, tạo điều kiện cho sâu bệnh phát sinh, nhất là nấm bệnh trên cây trồng. Nông sản đã thu hoạch hoặc đang phơi sấy gặp rủi ro hư hỏng, giảm chất lượng nếu không kịp che chắn, bảo quản.
Theo ghi nhận từ nhiều địa phương, chi phí sản xuất có xu hướng tăng do nông dân phải bổ sung biện pháp phòng trừ sâu bệnh, điều chỉnh tưới tiêu và thu hoạch gấp để “né” mưa bất chợt.
Đời sống dân sinh cũng chịu ảnh hưởng rõ rệt
Không chỉ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt của người dân đô thị và nông thôn đều bị tác động. Nắng nóng kéo dài làm gia tăng nhu cầu điện, nước, tiềm ẩn nguy cơ quá tải cục bộ. Mưa trái mùa đi kèm độ ẩm cao khiến các bệnh về hô hấp, da liễu dễ gia tăng, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi.
Những biến động thời tiết nhỏ nhưng liên tục này đang dần bào mòn khả năng “chống chịu thụ động” của cộng đồng nếu không có giải pháp thích ứng phù hợp.
Chuyên gia cảnh báo: Không thể canh tác theo “lịch cũ”
Trao đổi với Agritalk, một chuyên gia khí tượng nhận định: “Thời tiết đang thay đổi nhanh hơn khả năng điều chỉnh của sản xuất nông nghiệp truyền thống. Nếu vẫn bám chặt lịch thời vụ cũ, rủi ro sẽ ngày càng lớn.”
Theo các chuyên gia, nông nghiệp Nam Bộ cần chuyển mạnh sang tư duy thích ứng linh hoạt: cập nhật dự báo ngắn hạn, điều chỉnh thời vụ theo thực tế thay vì theo lịch cố định, ưu tiên giống cây chịu hạn – chịu ẩm tốt và các giải pháp tiết kiệm nước.
Giải pháp thực tế cho nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp
Trong bối cảnh thời tiết khó lường, nông dân cần tăng cường theo dõi ruộng vườn, nhất là các giai đoạn sinh trưởng nhạy cảm. Việc cải tạo đất bằng hữu cơ, che phủ gốc, áp dụng tưới nhỏ giọt giúp giảm sốc nhiệt và giữ ẩm hiệu quả hơn.
Ở các vùng trũng thấp, cần chủ động rãnh thoát nước, linh hoạt thời điểm thu hoạch để hạn chế rủi ro do mưa trái mùa. Doanh nghiệp chế biến, bảo quản nông sản cũng cần kiểm soát chặt nhiệt độ, độ ẩm kho bãi nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm đầu ra.
Về phía quản lý, việc tăng cường cảnh báo sớm, chia sẻ thông tin thời tiết kịp thời và đầu tư hạ tầng thủy lợi, quan trắc khí tượng là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu thiệt hại.
Kết luận: Thích ứng là con đường bắt buộc
Nắng nóng kỷ lục xen mưa trái mùa sau Tết Nguyên Đán là lời nhắc rõ ràng rằng thời tiết Nam Bộ đang bước vào giai đoạn khó đoán hơn bao giờ hết. Áp lực kép từ khô hạn và ẩm ướt đòi hỏi nông nghiệp không chỉ “chống chịu” mà phải chủ động thích ứng.
Nếu được chuẩn bị tốt, tận dụng công nghệ dự báo và điều chỉnh phương thức canh tác phù hợp, nông nghiệp Nam Bộ vẫn có thể đứng vững và phát triển bền vững trong bối cảnh khí hậu ngày càng biến động.
