Vì sao Luật An toàn thực phẩm cần sửa đổi – và phải sửa ngay lúc này?
Luật An toàn thực phẩm ban hành từ năm 2010 từng là nền tảng quan trọng cho quản lý ngành. Nhưng hơn một thập kỷ trôi qua, thực tế đã đi nhanh hơn luật.
Ngành thực phẩm Việt Nam không còn là câu chuyện “sản xuất nhỏ lẻ” nữa. Doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng nhanh. Chuỗi cung ứng kéo dài hơn. Xuất khẩu đòi hỏi tiêu chuẩn cao hơn. Và công nghệ thì thay đổi từng ngày.
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp vướng ở những điểm rất “cơ bản”:
- Thủ tục kiểm tra chồng chéo
- Quy trình cấp phép kéo dài
- Yêu cầu truy xuất chưa đồng bộ
Chi phí tuân thủ vì thế tăng lên. Không chỉ là tiền, mà là thời gian, là cơ hội bị bỏ lỡ.
Nếu không điều chỉnh, hệ quả không chỉ nằm ở doanh nghiệp. Rủi ro về chất lượng sản phẩm, uy tín ngành hàng và niềm tin người tiêu dùng đều bị ảnh hưởng.
Luật sửa đổi sẽ tác động gì đến doanh nghiệp và người tiêu dùng?
Với doanh nghiệp – cơ hội “thở” nhưng không còn dễ dãi
Dự thảo luật hướng tới một mục tiêu khá rõ:
giảm thủ tục – tăng trách nhiệm – minh bạch hơn.
Một số thay đổi đáng chú ý:
- Đơn giản hóa quy trình đăng ký, cấp phép
- Tăng hỗ trợ kỹ thuật thay vì chỉ kiểm soát
- Chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc
Nếu làm tốt, doanh nghiệp sẽ:
- Giảm chi phí vận hành
- Rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường
- Dễ tiếp cận các thị trường xuất khẩu hơn
Nhưng đổi lại, tiêu chuẩn sẽ rõ ràng và khó “lách” hơn. Ai làm bài bản sẽ có lợi thế. Ai làm theo kiểu đối phó sẽ bị loại dần.
Với người tiêu dùng – thêm một lớp “bảo hiểm niềm tin”
Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và độ an toàn của thực phẩm. Không còn chuyện “ăn cho no”, mà là “ăn cho yên tâm”.
Luật sửa đổi giúp:
- Kiểm soát chất lượng chặt chẽ hơn
- Minh bạch thông tin sản phẩm
- Tăng khả năng truy xuất khi có sự cố
Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu với các thị trường như EU, Mỹ, Nhật Bản, đây gần như là điều kiện bắt buộc nếu muốn đi xa.
Thách thức lớn nhất vẫn nằm ở nhóm doanh nghiệp nhỏ
Không phải doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng cho cuộc chơi này.
Các hộ sản xuất nhỏ, doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ sẽ đối mặt với:
- Thiếu vốn đầu tư hệ thống kiểm soát chất lượng
- Hạn chế về công nghệ
- Thiếu nhân sự chuyên môn
Nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp, một phần trong số họ có thể bị “bỏ lại phía sau”. Và đó là bài toán không chỉ của doanh nghiệp, mà của cả chính sách.
Điểm mới đáng chú ý – khi quản lý an toàn thực phẩm bước vào thời đại số
Một trong những thay đổi mang tính “bản lề” là áp dụng công nghệ số trong quản lý.
Từ đăng ký, cấp phép đến truy xuất nguồn gốc – tất cả đều được đưa lên nền tảng số.
Theo ước tính từ cơ quan quản lý, việc này có thể:
- Giảm tới 40% thời gian xử lý hồ sơ
- Tăng tính minh bạch
- Giảm phụ thuộc vào thủ tục giấy tờ
Không dừng lại ở đó, dự thảo còn mở rộng vai trò của cộng đồng:
- Người tiêu dùng có thể phản ánh vi phạm qua kênh trực tuyến
- Hệ thống giám sát trở nên “đa chiều” hơn
Điều này tạo ra một thay đổi lớn:
Quản lý không còn là việc riêng của cơ quan chức năng, mà là trách nhiệm chung của cả hệ sinh thái.
Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì từ bây giờ? (Góc nhìn thực tiễn)
Đợi luật ban hành rồi mới làm là quá muộn. Những doanh nghiệp đi trước thường chuẩn bị từ khi chính sách còn đang dự thảo.
1. Chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc
Không chỉ để đáp ứng luật, mà để tạo niềm tin với thị trường. QR code, dữ liệu chuỗi cung ứng, nhật ký sản xuất – tất cả cần được số hóa.
2. Đầu tư vào quản lý chất lượng, không chỉ kiểm tra cuối cùng
Chất lượng không nằm ở khâu kiểm tra, mà nằm ở toàn bộ quy trình.
3. Ứng dụng công nghệ số vào vận hành
Từ quản lý kho, sản xuất đến phân phối. Công nghệ không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để tồn tại.
4. Chủ động cập nhật chính sách
Không ít doanh nghiệp “vướng luật” chỉ vì không theo kịp thông tin. Đây là rủi ro có thể tránh được.
Vai trò của cơ quan quản lý – không chỉ là kiểm soát
Để luật đi vào thực tế, phần việc của cơ quan quản lý không dừng ở ban hành quy định.
Quan trọng hơn là:
- Tập huấn và hướng dẫn cụ thể cho doanh nghiệp
- Hỗ trợ kỹ thuật, đặc biệt với nhóm nhỏ
- Xây dựng cơ chế phản hồi nhanh, minh bạch
Ngoài ra, các chính sách khuyến khích như ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính cho đổi mới công nghệ cũng cần được tính đến.
Kết luận – một cuộc “tái thiết niềm tin” cho ngành thực phẩm
Luật An toàn thực phẩm sửa đổi không chỉ là thay đổi quy định. Nó là một bước chuyển cách tiếp cận:
từ quản lý thủ tục sang quản lý chất lượng, từ kiểm soát sang đồng hành.
Doanh nghiệp nào hiểu điều đó sớm sẽ có lợi thế.
Người tiêu dùng cũng sẽ là người hưởng lợi rõ ràng nhất.
Và nếu làm đúng hướng, đây không chỉ là câu chuyện trong nước, mà là tấm vé để thực phẩm Việt đi xa hơn trên bản đồ toàn cầu.
