Vì sao nguy cơ thực phẩm bẩn gia tăng cận Tết?
Cận Tết Nguyên đán luôn là giai đoạn “cao điểm tiêu thụ” của thị trường thực phẩm. Nhu cầu mua sắm tăng nhanh, thời gian lưu chuyển hàng hóa rút ngắn, trong khi năng lực kiểm tra khó mở rộng tương ứng. Đây chính là khoảng trống để hàng kém chất lượng tìm cách trà trộn.
Thứ nhất, sức mua tăng kéo theo giá cả nhích lên, tạo động lực trục lợi. Một bộ phận đối tượng sẵn sàng đưa thực phẩm không bảo đảm an toàn vào các kênh khó kiểm soát như chợ truyền thống, điểm bán tạm thời, bán hàng lưu động hoặc qua mạng xã hội – nơi truy xuất nguồn gốc gặp nhiều hạn chế.
Thứ hai, tốc độ quay vòng hàng hóa nhanh khiến cả người bán lẫn người mua dễ “nới lỏng” khâu kiểm tra. Người bán có thể ưu tiên hàng rẻ để tối đa lợi nhuận; người tiêu dùng trong tâm lý mua sắm dồn dập thường chú trọng giá và sự tiện lợi, ít kiểm tra kỹ nhãn mác, hạn sử dụng hay điều kiện bảo quản.
Thứ ba, chuỗi cung ứng cuối năm trở nên dài và phức tạp hơn. Hàng hóa đi qua nhiều khâu trung gian, gia tăng rủi ro đứt gãy thông tin về nguồn gốc, bảo quản lạnh và điều kiện vận chuyển. Chỉ cần một mắt xích lỏng lẻo, thực phẩm không an toàn có thể lọt ra thị trường.
Riêng với Hà Tĩnh, yếu tố địa bàn cũng làm tăng nguy cơ “xâm nhập” khi lượng hàng liên tỉnh đổ về lớn, tốc độ vào – ra nhanh, đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ ngay tại điểm bán.
Thực phẩm bẩn tác động đến ai và theo cách nào?
Vấn đề thực phẩm bẩn không dừng lại ở câu chuyện vệ sinh an toàn, mà tạo ra tác động lan tỏa lên nhiều nhóm đối tượng.
Người tiêu dùng là nhóm chịu rủi ro trực tiếp về sức khỏe. Dịp Tết, nhóm dễ tổn thương như trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh nền có thể gặp biến chứng nghiêm trọng nếu sử dụng thực phẩm nhiễm vi sinh, hóa chất cấm hoặc phụ gia ngoài danh mục cho phép.
Nông dân và cơ sở sản xuất chân chính chịu “thiệt kép”. Hàng kém chất lượng thường rẻ hơn do cắt giảm chi phí, gây cạnh tranh không công bằng. Nguy hiểm hơn, chỉ cần một vụ việc bị phát hiện, niềm tin thị trường suy giảm có thể “vạ lây” sang cả sản phẩm địa phương, khiến đầu ra bị ảnh hưởng ngay trong mùa tiêu thụ cao điểm nhất năm.
Cơ quan quản lý phải đối mặt với áp lực kiểm tra, truy vết và xử lý trong thời gian ngắn. Nếu không ngăn chặn kịp thời, thực phẩm bẩn không chỉ gây tốn kém chi phí quản lý mà còn làm suy giảm uy tín môi trường kinh doanh của địa phương.
Góc nhìn chuyên gia: Kiểm soát theo chuỗi hiệu quả hơn kiểm tra dàn trải
Theo các chuyên gia an toàn thực phẩm, để ngăn thực phẩm bẩn “xâm nhập” thị trường cận Tết, cách tiếp cận hiệu quả là chuyển từ kiểm tra tràn lan sang kiểm soát theo rủi ro và theo chuỗi cung ứng.
Tập trung vào điểm nghẽn
Những khu vực có rủi ro cao gồm chợ đầu mối, kho trung chuyển, điểm giết mổ nhỏ lẻ, điểm bán tạm thời và kênh bán online không rõ địa chỉ. Tăng tần suất kiểm tra tại các điểm này giúp sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.
Ưu tiên nhóm mặt hàng nguy cơ cao
Dịp Tết, các mặt hàng tiêu thụ mạnh và dễ bị gian lận gồm thịt, giò chả, thực phẩm chế biến sẵn, rau củ quả, bánh kẹo và đồ uống. Đây là nhóm cần siết chặt điều kiện bảo quản, hạn dùng, phụ gia và nguồn gốc.
Xem truy xuất nguồn gốc là “giấy thông hành”
Cơ sở có chuỗi cung ứng minh bạch sẽ dễ chứng minh chất lượng và giữ được giá trị sản phẩm. Ngược lại, hàng hóa không có thông tin rõ ràng cần bị chặn ngay từ khâu nhập.
Truyền thông có trách nhiệm
Cảnh báo cần đi kèm hướng dẫn nhận diện và danh sách kênh mua uy tín. Truyền thông “đánh đồng” dễ gây hoang mang, làm giảm tiêu thụ của sản phẩm sạch và gây thiệt hại cho người làm ăn tử tế.
Khuyến nghị cho Hà Tĩnh: Làm gì ngay trước Tết?
Để giảm nguy cơ thực phẩm bẩn cận Tết, Hà Tĩnh có thể triển khai đồng thời bốn nhóm giải pháp mang tính thực tế và đo lường được:
1. Tăng kiểm tra theo khung giờ và tuyến hàng nóng
Tập trung sáng sớm và chiều tối – thời điểm hàng vào chợ nhiều; ưu tiên tuyến hàng từ ngoài tỉnh, kho lạnh và điểm tập kết tạm.
2. Công khai tiêu chí “đủ điều kiện bán Tết”
Xây dựng checklist rõ ràng về hóa đơn, nhãn mác, hạn dùng, điều kiện bảo quản và cam kết không sử dụng phụ gia cấm; khuyến khích điểm bán đạt chuẩn gắn bảng nhận diện.
3. Mở rộng kênh tiêu thụ nông sản an toàn trong tỉnh
Khi thị trường có nhiều điểm bán uy tín, hàng bẩn sẽ khó chen chân. Các HTX, sản phẩm OCOP và chuỗi nông sản sạch cần được hỗ trợ kết nối trong mùa cao điểm.
4. Người tiêu dùng tự bảo vệ bằng thói quen mua sắm an toàn
Ưu tiên điểm bán có địa chỉ rõ ràng, không chọn hàng rẻ bất thường, kiểm tra nhãn – hạn dùng – bảo quản, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn không nhãn mác và lưu lại chứng từ khi phát hiện nghi vấn.
Kết luận
Cận Tết Nguyên đán là thời điểm thị trường sôi động nhất trong năm, nhưng cũng là giai đoạn thực phẩm bẩn có nguy cơ “xâm nhập” nếu khâu kiểm soát bị lỏng lẻo. Với Hà Tĩnh, giải pháp bền vững nằm ở kiểm soát theo rủi ro, siết chặt điểm trung chuyển và kênh bán tạm, đồng thời mở rộng không gian cho nông sản an toàn chiếm lĩnh thị trường. Khi hàng sạch được ưu tiên, người tiêu dùng được bảo vệ và chuỗi cung ứng địa phương mới thực sự vững vàng trong mùa cao điểm Tết.
