Cây gậy thuế quan và "ngoại lệ" cho những mặt hàng thiết yếu
Chính sách thuế mới này không xuất hiện ngẫu nhiên. Nó là hiện thực hóa của tư duy "Nước Mỹ trên hết", nhằm bảo vệ tối đa sản xuất nội địa trước làn sóng hàng hóa giá rẻ từ bên ngoài. Theo dữ liệu từ Bộ Thương mại Mỹ, mức thuế bổ sung sẽ phủ bóng lên diện rộng các nhóm hàng hóa. Tuy nhiên, Washington vẫn để ngỏ một "khe cửa hẹp" cho các mặt hàng khoáng sản và nông sản thiết yếu như ngô, đậu tương và bông.
Tại sao lại có sự ưu ái này? Câu trả lời nằm ở sự thực dụng. Mỹ cần những nguyên liệu này để nuôi sống chuỗi cung ứng chế biến trong nước. Nhìn lại con số từ Cục Thống kê Nông nghiệp Mỹ, nhập khẩu nông sản vào xứ sở cờ hoa đã tăng trưởng đều đặn 5% mỗi năm kể từ 2017. Việc siết thuế là cách Mỹ lập lại trật tự, ngăn chặn sự phụ thuộc quá mức vào nguồn cung ngoại.
Nông sản Việt: Áp lực đè nặng lên giá thành
Việt Nam tiến vào thị trường Mỹ với những "át chủ bài" như cà phê, hồ tiêu, hạt điều và trái cây nhiệt đới. Tuy nhiên, khi thuế nhập khẩu tăng lên, lợi thế về giá rẻ – vốn là vũ khí sắc bén nhất của chúng ta – sẽ bị bào mòn.
Hãy nhìn vào con số: Năm 2019, xuất khẩu nông sản sang Mỹ đạt khoảng 1,2 tỷ USD, chiếm tới 1/10 tổng kim ngạch cả nước. Khi chi phí đầu vào tại cửa khẩu Mỹ tăng lên, áp lực sẽ dội ngược lại vai người nông dân và doanh nghiệp xuất khẩu tại quê nhà. Dù các mặt hàng như ngô hay đậu tương được ưu đãi, nhưng phần lớn đặc sản thế mạnh của Việt Nam lại nằm trong nhóm chịu tác động trực tiếp. Điều này đặt ra một bài toán hóc búa: Làm sao để giữ chân người tiêu dùng Mỹ khi giá bán không còn "mềm" như trước?
Góc nhìn chuyên gia: Đã đến lúc ngừng bán "thô"
Chuyên gia kinh tế nông nghiệp Trần Văn Hải nhận định rằng, chúng ta không nên chỉ nhìn thuế quan như một gánh nặng. Ông chia sẻ: “Thuế bổ sung là sức ép ngắn hạn, nhưng về dài hạn, đây chính là động lực để ngành nông nghiệp Việt Nam thực hiện một cuộc 'đại phẫu'. Chúng ta không thể mãi tự hào vì bán được nhiều tấn hàng thô với giá rẻ mạt.”
Theo ông Hải, chìa khóa nằm ở chế biến sâu và giá trị gia tăng. Thay vì xuất khẩu hạt tiêu bao bố hay cà phê nhân, doanh nghiệp cần tập trung vào các sản phẩm tinh chế, có thương hiệu và đạt chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị). Khi sản phẩm của bạn đủ tốt và khác biệt, khách hàng sẽ chấp nhận mức giá cao hơn, bất chấp các rào cản thuế quan.
Lối đi nào cho doanh nghiệp nông sản?
Để không bị "hụt hơi" trên đường đua này, các doanh nghiệp nông sản cần một chiến lược thực tế và quyết liệt hơn:
-
Đa dạng hóa thị trường: Đừng bỏ hết trứng vào một giỏ mang tên "Mỹ". Hãy tận dụng các hiệp định như EVFTA hay CPTPP để mở rộng sang châu Âu và các nước khu vực.
-
Nâng cấp tiêu chuẩn: Áp dụng nghiêm ngặt các chứng chỉ quốc tế. Khi chất lượng sản phẩm trở thành rào cản kỹ thuật ngược lại, thuế quan sẽ không còn là nỗi lo lớn nhất.
-
Kết nối chặt chẽ với đối tác bản địa: Sự am hiểu về quy định thuế và kỹ thuật từ phía các nhà nhập khẩu Mỹ sẽ giúp doanh nghiệp Việt "lách" qua những kẽ hở pháp lý một cách hợp pháp.
Lời kết
Chính sách của Tổng thống Donald Trump có thể là một cơn bão, nhưng với một "con tàu" nông nghiệp được gia cố vững chắc, chúng ta hoàn toàn có thể lướt sóng. Đây là lúc để cộng đồng nông sản Việt chứng minh bản lĩnh: Chuyển mình từ lượng sang chất, từ bị động ứng phó sang chủ động dẫn dắt cuộc chơi.
