Nỗi đau "trắng tay" sau mỗi mùa thiên tai
Năm 2023, con số thiệt hại hàng chục nghìn tỷ đồng trong lĩnh vực nông nghiệp không chỉ là những thống kê vô hồn trên mặt báo. Đằng sau đó là nước mắt của hàng triệu hộ nông dân khi nhìn vườn tược, chuồng trại tan hoang sau một đêm lũ quét hay những cánh đồng nứt nẻ vì hạn mặn.
Nông nghiệp vốn dĩ là một "xưởng sản xuất ngoài trời" đầy rủi ro. Tuy nhiên, một nghịch lý đang tồn tại: dù đối mặt với hiểm họa thiên tai trực chờ, bảo hiểm nông nghiệp (BHNN) hiện mới chỉ bao phủ vỏn vẹn khoảng 5-10% diện tích canh tác. Điều này có nghĩa là 90% diện tích còn lại đang "phơi mình" trước rủi ro mà không có bất kỳ điểm tựa tài chính nào.
Vì sao "tấm lá chắn" vẫn chưa đủ vững?
Ngày 9/3/2024 vừa qua, Hội thảo lấy ý kiến về Dự thảo sửa đổi Nghị định số 58/2018/NĐ-CP do Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) chủ trì đã chỉ ra những nút thắt cố hữu khiến BHNN chưa thể "cất cánh".
-
Chính sách còn "khoác chiếc áo" quá chật: Nghị định 58 dù đã tạo tiền đề nhưng thực tế vẫn bộc lộ sự thiếu linh hoạt. Quy trình bồi thường phức tạp, mức hỗ trợ phí chưa đủ sức hấp dẫn và thiếu một cơ chế chia sẻ rủi ro sòng phẳng giữa Nhà nước và doanh nghiệp.
-
Lỗ hổng về dữ liệu: Muốn bảo hiểm tốt, phải có dữ liệu chuẩn. Hiện nay, hạ tầng dữ liệu về rủi ro thiên tai và dịch bệnh tại Việt Nam vẫn còn rời rạc, khiến các doanh nghiệp bảo hiểm "run tay" khi định giá sản phẩm.
-
Khoảng cách về nhận thức: Với nhiều bà con, bảo hiểm vẫn là cái gì đó xa xỉ hoặc khó hiểu. Tâm lý e ngại thủ tục, chưa tin vào việc được bồi thường thỏa đáng khiến họ chọn cách "đánh bạc với trời" hơn là trích một phần chi phí để mua sự an tâm.
Góc nhìn từ người trong cuộc: Cần một "hệ sinh thái" thay vì những nỗ lực lẻ loi
Theo ông Nguyễn Văn Thành, chuyên gia kinh tế nông nghiệp: "Chúng ta không thể bắt người dân tham gia bảo hiểm bằng mệnh lệnh hành chính. Việc sửa đổi Nghị định 58 phải hướng tới sự minh bạch bằng số hóa và nâng cao tính linh hoạt của phí bảo hiểm."
Ở góc độ đơn vị cung cấp, ông Trần Minh Tuấn – đại diện một doanh nghiệp bảo hiểm – thẳng thắn chia sẻ rằng doanh nghiệp rất cần một cơ chế "tái bảo hiểm" hoặc sự chia sẻ rủi ro từ phía Nhà nước trong những năm thiên tai cực đoan. Nếu không, khi rủi ro ập đến quá lớn, chính doanh nghiệp bảo hiểm cũng khó đứng vững để bảo vệ nông dân.
Một điểm sáng đáng chú ý từ thực tế tại Đồng Tháp: Nhờ mô hình bảo hiểm lúa kết hợp hỗ trợ kỹ thuật canh tác, thiệt hại trong mùa hạn hán 2023 đã giảm tới 30%. Đây chính là minh chứng cho thấy: Khi bảo hiểm đi đôi với công nghệ và kiến thức, hiệu quả sẽ nhân lên gấp bội.
5 "mũi giáp công" để BHNN thực sự là điểm tựa
Để BHNN không còn là khái niệm nằm trên giấy, chúng ta cần những hành động quyết liệt:
-
Mở khóa pháp lý: Sửa đổi Nghị định 58 theo hướng đơn giản hóa thủ tục bồi thường. Đừng để nông dân phải chờ đợi mòn mỏi trong đống giấy tờ sau khi đã mất trắng tài sản.
-
Số hóa đồng ruộng: Ứng dụng IoT, AI và dữ liệu vệ tinh để giám sát thiệt hại. Khi dữ liệu minh bạch, việc chi trả bồi thường sẽ nhanh chóng và chính xác tuyệt đối.
-
Truyền thông "thấu tình đạt lý": Thay vì những khẩu hiệu sáo rỗng, hãy đưa bảo hiểm đến với bà con thông qua các HTX, tổ hợp tác bằng những ví dụ thực tế nhất.
-
Cú hích PPP (Hợp tác công - tư): Nhà nước đóng vai trò "bà đỡ" về hạ tầng và phí hỗ trợ, doanh nghiệp mang đến sản phẩm tối ưu, nông dân là người hưởng lợi trực tiếp.
-
Đa dạng hóa "thực đơn" bảo hiểm: Không chỉ có lúa hay cà phê, cần có thêm bảo hiểm chỉ số thời tiết, bảo hiểm dịch bệnh cho thủy sản, chăn nuôi... sát với nhu cầu của từng vùng miền.
Lời kết
Bảo hiểm nông nghiệp không nên bị coi là một chi phí thêm thắt, mà phải là một phần tất yếu trong chi phí sản xuất bền vững. Khi "nút thắt" chính sách được tháo gỡ, tấm lá chắn ấy sẽ đủ rộng và đủ bền để bảo vệ giấc mơ làm giàu từ đất của người nông dân Việt Nam.
AgriTalk tin rằng, với sự đồng lòng của cơ quan quản lý và doanh nghiệp, nông nghiệp Việt sẽ không còn phải "trông trời, trông đất, trông mây" một cách vô vọng, mà sẽ chủ động vững vàng trước mọi biến động của thời cuộc.
