Tiêu chuẩn “S” trong ESG: Áp lực mới, lối ra mới cho doanh nghiệp dệt may và nông sản Việt

Từ áp lực kiểm toán đến cuộc chơi "Sạch" và "Thực"

ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) không còn là khái niệm nằm trên mặt báo. Theo số liệu từ Hội đồng Chuẩn mực Báo cáo Bền vững Quốc tế (ISSB), đến năm 2025, hơn 70% các tập đoàn lớn sẽ yêu cầu nhà cung cấp phải minh bạch hóa mọi chỉ số. Trong đó, chữ "S" – Social (Xã hội) – đang nổi lên như một "hàng rào kỹ thuật" mới.

Tại Việt Nam, hai ngành xuất khẩu mũi nhọn là dệt may và nông sản đang cảm nhận sức nóng này rõ hơn bao giờ hết. Bộ Công Thương cho biết hai ngành này chiếm tới 20% tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia. Thế nhưng, đằng sau những con số hào nhoáng là áp lực từ các thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ. Họ không chỉ hỏi: "Sản phẩm của bạn có tốt không?" mà còn hỏi: "Công nhân làm ra nó có được đối xử công bằng không?" hay "Quyền lợi của người nông dân trên cánh đồng có được đảm bảo?".

Chữ "S" – Khi con người trở thành thước đo giá trị

Với hơn 4 triệu lao động đang miệt mài trong các nhà xưởng và trang trại, bài toán quản trị xã hội tại Việt Nam vẫn còn nhiều nút thắt. Thực tế, không ít doanh nghiệp, đặc biệt là khối SME (vừa và nhỏ), vẫn đang loay hoay với việc đo lường an toàn lao động hay bình đẳng giới một cách chuẩn mực.

Cái khó không chỉ nằm ở ý thức, mà còn ở chi phí. Để có một bộ dữ liệu sạch, có thể kiểm chứng được cho kiểm toán quốc tế, doanh nghiệp phải đầu tư không ít vào hệ thống quản trị. Tuy nhiên, nếu không vượt qua "vũ môn" này, nguy cơ bị bật bãi khỏi danh sách nhà cung cấp của những "ông lớn" như Nike, Adidas hay các chuỗi bán lẻ nông sản toàn cầu là rất hiện hữu.

Góc nhìn từ người trong cuộc: Gánh nặng hay đòn bẩy?

Nói về vấn đề này, ông Nguyễn Minh Thuận – Chuyên gia nghiên cứu phát triển bền vững chia sẻ một góc nhìn khá thực tế:

"Đừng coi tiêu chuẩn 'S' là gánh nặng kiểm toán. Hãy nhìn nó như một cơ hội để tái cấu trúc. Khi người lao động thấy mình được bảo vệ, năng suất sẽ tự khắc tăng lên. Thách thức lớn nhất hiện nay là chúng ta đang thiếu các công cụ số để minh bạch hóa dữ liệu, khiến chi phí báo cáo bị đẩy lên cao."

Câu chuyện của Công ty Dệt may ABC là một ví dụ điển hình. Bằng cách áp dụng tiêu chuẩn SA8000 sớm, họ không những không mất khách hàng trong đại dịch mà còn mở rộng được thị phần tại Mỹ nhờ uy tín về trách nhiệm xã hội. Điều này chứng minh rằng: Chữ "S" chính là một khoản đầu tư có lãi.

Giải pháp nào để doanh nghiệp không "hụt hơi"?

Để chữ "S" thực sự đi vào đời sống sản xuất thay vì chỉ nằm trên báo cáo, các doanh nghiệp Việt cần một lộ trình bài bản:

1. Số hóa quản trị nhân sự: Thay vì ghi chép thủ công, hãy dùng phần mềm để theo dõi điều kiện làm việc và quyền lợi công nhân. Dữ liệu thực là dữ liệu thuyết phục nhất.

2. Chuẩn hóa theo chứng chỉ quốc tế: Đừng đi tìm đường mới, hãy bám sát các bộ quy tắc đã có như SA8000, WRAP hay Fair Trade. Đây là những "phiếu thông hành" uy tín nhất với đối tác ngoại.

3. Thay đổi từ tư duy lãnh đạo: ESG phải bắt đầu từ phòng họp của ban giám đốc trước khi xuống đến xưởng sản xuất hay đồng ruộng.

4. Tận dụng trợ lực: Các hiệp hội ngành nghề và tổ chức quốc tế hiện có rất nhiều chương trình hỗ trợ kỹ thuật cho SME, hãy chủ động gõ cửa.

Tiêu chuẩn "S" trong ESG không phải là một đích đến, mà là một hành trình để doanh nghiệp nông sản và dệt may Việt Nam tự làm mới mình. Trong một thế giới mà người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến đạo đức kinh doanh, việc bảo vệ người lao động và cộng đồng chính là cách tốt nhất để bảo vệ lợi nhuận của chính doanh nghiệp.

Đã đến lúc chúng ta ngưng nhìn ESG như một rào cản, mà hãy xem đó là "bệ phóng" để nông sản và hàng hóa Việt tự tin bước ra biển lớn.