Nhịp đập chuyển mình của vùng đất Chín Rồng
Với hơn 40% sản lượng lúa và trên 70% sản lượng trái cây cả nước, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) từ lâu giữ vai trò then chốt trong an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Nhưng vài năm trở lại đây, vùng đất này liên tục đối mặt với những thử thách chưa từng có: hạn hán kéo dài, xâm nhập mặn sâu, đất đai suy thoái, chi phí sản xuất leo thang.
Bước sang năm Bính Ngọ 2026, bức tranh ĐBSCL bắt đầu xuất hiện những gam màu khác. Không còn là phản ứng bị động, nhiều địa phương đã chủ động tái cấu trúc sản xuất, thử nghiệm các mô hình canh tác thích ứng và từng bước đưa công nghệ vào ruộng đồng.
Ở những vùng từng bị xem là “đất khó”, người dân không bỏ ruộng mà tìm cách làm khác. Lúa không còn là lựa chọn duy nhất. Cây ăn trái, thủy sản, mô hình luân canh – xen canh bắt đầu chiếm ưu thế, mở ra sinh kế bền vững hơn.
Từ ruộng lúa đơn canh đến những mô hình linh hoạt
Một trong những điểm sáng dễ nhận thấy là sự dịch chuyển trong tư duy sản xuất của nông dân. Thay vì chạy theo sản lượng, nhiều hộ bắt đầu tính đến hiệu quả dài hạn và khả năng thích ứng với điều kiện tự nhiên mới.
Tại Sóc Trăng, mô hình lúa – tôm được mở rộng ở các vùng ven biển chịu ảnh hưởng mặn. Nhờ tận dụng quy luật tự nhiên, người dân vừa giảm chi phí đầu vào, vừa cải thiện thu nhập, có nơi tăng khoảng 30% so với canh tác truyền thống.
Ở An Giang, các mô hình tưới tiết kiệm nước, kết hợp phân bón hữu cơ và quản lý đồng ruộng theo dữ liệu thời tiết đã giúp giảm khoảng 20% lượng nước sử dụng, trong khi năng suất lúa vẫn tăng ổn định. Những con số này không quá ồn ào, nhưng đủ để tạo niềm tin cho người làm ruộng.
Công nghệ không còn xa lạ với ruộng đồng
Nếu trước đây, công nghệ cao được xem là “chuyện của doanh nghiệp lớn”, thì đến 2026, nó đã bắt đầu len lỏi vào đời sống sản xuất của nông dân ĐBSCL.
Hệ thống cảm biến độ ẩm đất, tưới tự động, cảnh báo sớm hạn mặn hay sâu bệnh không còn là khái niệm xa lạ. Nhiều hợp tác xã đã chủ động kết nối với doanh nghiệp công nghệ, đưa dữ liệu thời tiết và thủy văn vào quyết định xuống giống, bón phân.
Quan trọng hơn, công nghệ giúp người nông dân giảm rủi ro. Làm nông giờ đây không chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền đời, mà có thêm dữ liệu để tính toán, cân nhắc và lựa chọn.
Khi chuỗi giá trị được nối lại
Sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị nông sản cũng tạo ra thay đổi rõ rệt. Thay vì mua – bán manh mún, nhiều mô hình liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến – xuất khẩu đã hình thành.
Nhờ đó, chất lượng nông sản được kiểm soát tốt hơn, đầu ra ổn định hơn và người sản xuất có cơ hội tiếp cận vốn, kỹ thuật, thị trường một cách bài bản. Đây chính là nền tảng để nông nghiệp ĐBSCL đi xa hơn, thay vì chỉ loay hoay “được mùa – mất giá”.
Góc nhìn chuyên gia: Muốn vượt lên, phải đi cùng nhau
Theo một số chuyên gia nông nghiệp lâu năm tại khu vực, chìa khóa để ĐBSCL thực sự vượt lên không nằm ở một giải pháp đơn lẻ. Đó là sự kết hợp giữa nghiên cứu giống cây trồng thích ứng, đầu tư hạ tầng thủy lợi phù hợp và đào tạo kỹ năng cho người nông dân.
Chính sách hỗ trợ về tín dụng, bảo hiểm nông nghiệp và chuyển giao kỹ thuật cũng cần được triển khai đồng bộ, sát thực tế. Khi chính quyền, doanh nghiệp và người dân cùng chung một hướng đi, những thay đổi tích cực mới có thể duy trì lâu dài.
Hướng đi bền vững cho ĐBSCL trong những năm tới
Tương lai của Đồng bằng sông Cửu Long không nằm ở việc quay lại mô hình cũ, mà ở khả năng thích ứng linh hoạt với điều kiện mới. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng – vật nuôi, phát triển nông nghiệp đa giá trị và đầu tư vào hạ tầng thủy lợi thông minh sẽ là những trụ cột quan trọng.
Song song đó, các hợp tác xã cần được nâng cao năng lực quản trị, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào khâu chế biến, thị trường. Khi người nông dân không chỉ bán nông sản thô mà bán cả giá trị, vị thế của ĐBSCL sẽ được nâng lên rõ rệt.
Kết luận: Ai là người vượt lên?
Năm Bính Ngọ 2026 cho thấy một điều khá rõ: không phải ai ở Đồng bằng sông Cửu Long cũng “vượt lên”, nhưng những người dám thay đổi tư duy, dám thử nghiệm mô hình mới và chủ động liên kết đang đi nhanh hơn phần còn lại.
Vùng đất Chín Rồng vẫn còn nhiều thách thức phía trước. Nhưng chính trong những biến động ấy, cơ hội đang mở ra cho những người biết nhìn xa, làm chắc và đi cùng nhau.
