Thời tiết bất ổn làm đảo lộn chu kỳ canh tác

Trong những ngày gần đây, nhiều địa phương tại Tây Nguyên và Nam Bộ ghi nhận các đợt mưa trái mùa xuất hiện xen kẽ với nắng nóng. Dự báo thời tiết cho thấy tình trạng này có thể tiếp tục kéo dài trong tuần, gây ảnh hưởng đáng kể đến sản xuất nông nghiệp.

Mưa trái mùa vốn không phải hiện tượng xa lạ. Tuy nhiên, khi tần suất và cường độ ngày càng gia tăng, nó bắt đầu làm đảo lộn chu kỳ sinh trưởng tự nhiên của cây trồng.

Tại các vùng chuyên canh lúa nước ở đồng bằng sông Cửu Long, mưa bất ngờ trong giai đoạn cây lúa đang phát triển có thể gây ngập úng, làm rễ lúa thiếu oxy và giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng. Hệ quả là cây phát triển chậm, thậm chí giảm năng suất khi thu hoạch.

Ở khu vực Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, các loại cây công nghiệp như sầu riêng, hồ tiêu cũng chịu ảnh hưởng rõ rệt. Độ ẩm cao kéo dài khiến trái dễ bị thối, nứt hoặc giảm chất lượng thương phẩm.

Thiệt hại thực tế từ các đợt mưa trái mùa

Theo số liệu từ Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, trong năm 2023 các đợt mưa trái mùa đã khiến hơn 15% diện tích lúa tại đồng bằng sông Cửu Long bị ảnh hưởng do ngập úng kéo dài.

Đối với các loại cây công nghiệp tại Tây Nguyên, mưa bất thường làm tăng nguy cơ nấm bệnh và khiến năng suất trung bình của một số vườn sầu riêng, hồ tiêu giảm từ 10–20%.

Không chỉ giảm sản lượng, thời tiết thất thường còn kéo theo nhiều chi phí phát sinh. Nông dân phải tăng cường thuốc phòng trừ bệnh, cải tạo hệ thống thoát nước hoặc đầu tư thêm thiết bị kỹ thuật để bảo vệ vườn cây.

Trong bối cảnh giá nông sản biến động, những khoản chi phí này tạo thêm áp lực đáng kể cho người sản xuất.

Sâu bệnh gia tăng trong điều kiện ẩm ướt

Một hệ quả khác của mưa trái mùa là sự bùng phát của nhiều loại bệnh hại cây trồng.

Độ ẩm cao là môi trường thuận lợi cho nấm và vi khuẩn phát triển. Trên sầu riêng thường xuất hiện các bệnh như thán thư, nứt trái, còn trên hồ tiêu có thể phát sinh các bệnh nguy hiểm như chết nhanh, rỉ sắt.

Nếu không được kiểm soát kịp thời, những bệnh này có thể lan rộng và gây thiệt hại lớn cho cả vườn cây.

Chuyên gia cảnh báo: Nông nghiệp cần thích ứng linh hoạt hơn

Theo ông Nguyễn Văn Hải, chuyên gia khí tượng và nông nghiệp, thời tiết bất thường là một biểu hiện ngày càng rõ của biến đổi khí hậu.

“Những biến động khí hậu đang tác động trực tiếp đến chu kỳ sinh trưởng tự nhiên của cây trồng. Nông dân cần linh hoạt hơn trong kỹ thuật canh tác và ứng dụng công nghệ để giảm thiểu rủi ro”, ông Hải nhận định.

Các mô hình canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu đang được nhiều địa phương khuyến khích triển khai, như:

• Hệ thống tưới tiêu tự động

• Giống cây chịu hạn và chịu úng tốt

• Ứng dụng dữ liệu dự báo thời tiết trong kế hoạch sản xuất

Những giải pháp này giúp nông dân chủ động hơn trước các biến động khó lường của khí hậu.

Giải pháp giúp nông dân giảm thiệt hại

Để hạn chế tác động của mưa trái mùa, các chuyên gia nông nghiệp khuyến nghị bà con nên chủ động áp dụng một số biện pháp:

1. Cải thiện hệ thống thoát nước
Đào rãnh hoặc nâng luống nhằm giảm nguy cơ ngập úng khi mưa lớn.

2. Chọn giống thích nghi tốt
Ưu tiên các giống cây trồng có khả năng chịu hạn và chịu úng trong điều kiện khí hậu biến đổi.

3. Tăng cường quản lý dịch hại
Áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp, kết hợp sinh học và hóa học đúng thời điểm.

4. Ứng dụng công nghệ tưới tiêu
Hệ thống tưới thông minh giúp điều chỉnh lượng nước phù hợp với tình hình thời tiết.

5. Theo dõi thông tin dự báo khí tượng
Việc cập nhật thường xuyên thông tin thời tiết giúp nông dân điều chỉnh kế hoạch sản xuất kịp thời.

Doanh nghiệp nông nghiệp cũng cần tham gia hỗ trợ

Không chỉ nông dân, nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp cũng đang đóng vai trò quan trọng trong việc thích ứng với thời tiết thất thường.

Các doanh nghiệp có thể hỗ trợ thông qua:

• cung cấp vật tư nông nghiệp chất lượng,

• chuyển giao kỹ thuật canh tác thích ứng,

• xây dựng chuỗi cung ứng ổn định giúp giảm rủi ro thị trường cho nông dân.

Khi nông dân và doanh nghiệp cùng phối hợp, khả năng chống chịu của ngành nông nghiệp trước biến động khí hậu sẽ được cải thiện đáng kể.

Kết luận

Những cơn mưa trái mùa đang trở thành thử thách mới đối với nông nghiệp tại Tây Nguyên và Nam Bộ. Từ ruộng lúa miền Tây đến các vùng cây công nghiệp, thời tiết bất thường không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm gia tăng chi phí sản xuất.

Tuy vậy, với việc chủ động cập nhật dự báo thời tiết, ứng dụng khoa học kỹ thuật và triển khai các mô hình canh tác thích ứng, nông dân hoàn toàn có thể giảm thiểu rủi ro và duy trì hiệu quả sản xuất.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, khả năng thích ứng linh hoạt sẽ là chìa khóa giúp nông nghiệp Việt Nam tiếp tục phát triển bền vững.